AbKDS (atsellyulyar ko‘k yo‘tal – difteriya – qoqshol)

Vaksina himoya qiladigan infeksiyalar

Difteriya (Diphtheria)

Difteriya — Corynebacterium diphtheriae bakteriyasi chaqiradigan yuqumli kasallik bo‘lib, asosan tomoq va yuqori nafas yo‘llarini zararlaydi hamda organizmning boshqa a’zolariga shikast yetkazuvchi toksin ishlab chiqaradi. Kasallik bevosita jismoniy kontakt yoki bemor nafas olganda, yo‘talanda, aksirganda havo-tomchi yo‘li orqali yuqadi.

Infeksiyadan keyin bakteriya organizmda 5–7 kun davomida tarqaladi. Simptomlar odatda 2–3 haftadan keyin paydo bo‘ladi:

• tomoq og‘rig‘i
• subfebril isitma (37–38°C)
• bo‘yin limfa tugunlarining shishishi
• yuqori harorat fonida tomoqda oq yoki kulrang parda-simon qoplama

Asoratlar:
Difteriya toksini tomoq va bodomchalarda membrana hosil qilib, nafas olish va yutishni qiyinlashtiradi.

• miokardit
• periferik nevropatiya
• buyrak shikastlanishi
• infeksion-toksik shok

Kasallanganlarning taxminan har o‘ninchisida o‘lim holati kuzatilishi mumkin.
Difteriya asoratlarining oldini olish vaksinatsiya orqali mumkin.

Qoqshol (Tetanus)

Qoqshol — Clostridium tetani sporalar bilan kontakt orqali yuqadigan yuqumli kasallik. Bakteriya sporalar tuproqda va hayvonlar ichagida keng tarqalgan bo‘lib, turli yuzalarni ifloslantirishi mumkin. Shu sababli kasallikni to‘liq yo‘q qilishning imkoni yo‘q.

Inkubatsiya davri 10–45 kun. Ko‘p hollarda birinchi simptomlar 20–25 kunlarda kuzatiladi:

• jag‘ni harakatlantira olmaslik (trizm)
• yutishning qiyinlashishi
• xavotir, asabiylik
• bosh og‘rig‘i
• tonik sudorogalar

Asoratlar:
Qoqshol har qanday yoshda uchrashi mumkin, ammo emlanmagan ona va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda og‘ir kechadi.

• bronxit
• pnevmoniya
• miokard infarkti
• sepsis
• suyaklarning autosiniyishi
• mushaklarning suyakdan ajralishi
• venoz tromboz
• o‘pka shishi

Qoqshol asoratlarining oldini olish emlash orqali mumkin.

Ko‘k yo‘tal (Pertussis)

Ko‘k yo‘tal — Bordetella pertussis bakteriyasi chaqiradigan juda yuqumli nafas yo‘llari kasalligi bo‘lib, og‘iz, burun va halqumda yashaydi. Kasallik ayniqsa chaqaloqlar uchun xavfli. Asosan havo-tomchi yo‘li orqali yuqadi.

Birinchi simptomlar 7–10 kundan keyin paydo bo‘ladi:

• isitma
• burun oqishi
• yo‘tal

Oddiy yo‘tal vaqt o‘tishi bilan xurujli, to‘xtovsiz va spazmli yo‘talga aylanadi. Davolanmagan bemorlar yo‘tal boshlanganidan keyin 3 hafta yoki undan ko‘proq vaqt yuqumli bo‘lib qoladi.

Asoratlar (ayniqsa bolalarda):

• pnevmoniya
• konvulsiyalar
• ensefalopatiya
• miya shikastlanishi
• nafas to‘xtashi

Ko‘k yo‘tal asoratlarining oldini olish vaksinatsiya orqali mumkin.

Qo‘llanishga qarshi ko‘rsatmalar

Doimiy qarshi ko‘rsatmalar:

• Markaziy nerv tizimining progressiv kasalliklari
• Vaksina tarkibidagi moddalarga kuchli sistemali reaksiyalar
• Oldingi dozadan keyin 48 soat ichida kuchli reaksiyalar
• Anafilaksiya bilan kechgan og‘ir allergik reaksiyalar

Vaqtinchalik qarshi ko‘rsatmalar:

• O‘tkir infeksion va noinfeksion kasalliklar
• Markaziy nerv tizimining o‘tkir holatlari
• Immunosupressiv davolash davri
• Surunkali kasalliklar xuruji

Nojo‘ya ta’sirlar

• asabiylik, uyquchanlik
• bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi
• inʼeksiya joyida qizarish, shishish, og‘riq
• ishtahaning yo‘qolishi
• qusish, ich ketish
• isitma (≥37,5°C, jumladan >39°C)
• yo‘tal, faringit
• toshma, qichishish
• artralgiyalar, miyalgiyalar
• grippga o‘xshash sindrom

Manba: egu.kz, ndda.kz