ADS-M vaktsinasi himoya qiladigan infektsiyalar

Difteriya

Difteriya — Corynebacterium diphtheriae bakteriyasi qoʻzgʻatadigan infeksion kasallik boʻlib, asosan tomoq va yuqori nafas yoʻllarini zararlaydi hamda boshqa a’zolarga salbiy ta’sir koʻrsatuvchi toksin ishlab chiqaradi. Kasallik bevosita jismoniy aloqa yoki havo-tomchi yoʻli orqali (nafas olish, yoʻtalish, aksirish paytida) yuqadi.

Yuqtirilgandan soʻng bakteriya 5–7 kun davomida organizm boʻylab tarqaladi. Simptomlar odatda 2–3 haftadan keyin paydo boʻladi:

• tomoq ogʻrigʻi
• subfebril isitma
• boʻyin limfa tugunlarining kattalashishi
• yuqori harorat fonida bodomcha bezlarda kulrang yoki oq parda­simon qoplamalar

Asoratlar
Difteriya toksini tomoq va bodomcha bezlarida oʻlik toʻqimalar membranasining hosil boʻlishiga olib keladi, bu esa yutish va nafas olishni qiyinlashtiradi.

Difteriya asoratlari:

• miokardit
• periferik nevropatiya
• buyraklarning shikastlanishi
• infeksion-toksik shok

Kasallanganlarning har oʻninchisi oʻlim bilan tugashi mumkin.
Difteriya asoratlarining oldini olish emlash orqali mumkin.

Stolbnyak

Stolbnyak — Clostridium tetani bakteriyasi sporalariga kontakt orqali yuqadigan infeksion kasallik. Ushbu sporalar butun dunyo boʻylab tuproqda va hayvonlarning ichaklarida uchraydi hamda turli yuzalar va buyumlarni ifloslantirishi mumkin. Qoʻzgʻatuvchi bakteriya keng tarqalganligi sababli stolbnyakni toʻliq yoʻq qilish mumkin emas.

Stolbnyakning inkubatsiya davri 10 kundan 45 kungacha davom etishi mumkin. Koʻpincha ilk belgilar 20–25-kunlarda kuzatiladi:

• jagʻning qimirlamasligi
• yutishning qiyinlashishi
• bezovtalik
• asabiylik, tez jahllanish
• bosh ogʻrigʻi
• tonik tutqanoqlar

Asoratlar
Stolbnyak har qanday yoshda uchrashi mumkin, biroq agar ona stolbnyakka qarshi emlanmagan boʻlsa, kasallik yangi tugʻilgan chaqaloqlar va onalarda ogʻir kechadi.

Stolbnyak asoratlari:

• bronxit
• pnevmoniya
• miokard infarkti
• sepsis
• suyaklarning oʻz-oʻzidan sinishi
• mushaklarning suyakdan uzilib ketishi
• venalar trombozi
• oʻpka shishi

Stolbnyak asoratlarining oldini olish emlash orqali mumkin.

ADS-M vaksinasi uchun qarshi koʻrsatmalar

Absolyut qarshi koʻrsatmalar:

1. stolbnyak anatoksini saqlovchi vaksina yuborilgandan keyin 6 hafta ichida rivojlangan Giyen–Barre sindromi;
2. vaksinani oldingi dozasi yuborilgandan keyin 48 soat ichida kuzatilgan ogʻir reaksiya (tana haroratining 40 °C va undan yuqori koʻtarilishi, 3 soat yoki undan ortiq davom etgan gʻayrioddiy uzoq yigʻlash, febril yoki afebril tutqanoqlar, gipotoniya–giporeaktiv sindrom);
3. vaksinani oldingi dozasi yoki uning istalgan komponentiga nisbatan rivojlangan ogʻir allergik reaksiya (jumladan anafilaksiya). Shuningdek, vaksinatsiyadan keyin 7 kun ichida boshqa aniqlangan sabab boʻlmagan holda rivojlangan ensefalopatiya (koma, ong susayishi yoki uzoq davom etgan tutqanoqlar).

Vaqtinchalik qarshi koʻrsatmalar:

1. markaziy asab tizimining oʻtkir kasalliklari (meningit, ensefalit, meningoensefalit) — vaksinatsiya toʻliq sogʻaygandan keyin 1 oygacha kechiktiriladi;
2. oʻtkir glomerulonefrit — sogʻaygandan 6 oy oʻtgach, nefrotik sindromda esa kortikosteroidlar bilan davolash tugagunga qadar kechiktiriladi;
3. har qanday harorat bilan kechuvchi oʻrta va ogʻir darajadagi oʻtkir infeksion va noinfeksion kasalliklar — vaksinatsiya sogʻaygandan 2–4 hafta oʻtgach amalga oshiriladi;
4. steroidlar yoki immunosupressiv ta’sirga ega dori vositalarini qabul qilish. Istisno — leykyoz, organ va toʻqima transplantatsiyasi oʻtkazilgan, aplastik anemiya, immun trombotsitopeniya va qon kasalliklari mavjud bemorlar; ularga ayrim vaksinalar (gripp, B gepatiti, pnevmokokk) mutaxassislar xulosasi asosida qilinadi;
5. surunkali kasalliklarning kuchayishi — vaksinatsiya davolashdan soʻng barqaror remissiya davrida oʻtkaziladi;
6. progressiv yoki beqaror nevrologik buzilishlar, nazorat qilinmaydigan tutqanoqlar yoki progressiv ensefalopatiya — vaksinatsiya holat toʻliq barqarorlashguncha kechiktiriladi.

ADS-M vaksinasi nojoʻya ta’sirlari

• ogʻriq va qizarish
• inʼeksiya joyida shish
• harorat koʻtarilishi
• umumiy holsizlik, tez jahllanish
• inʼeksiya joyida qattiqlashish
• Kvinke shishi
• qichishuvchi teri toshmasi (krapivnitsa)
• terida toshma
• allergik kasalliklarning kuchayishi

Vaksinalar tarkibi, qoʻllanilishi va koʻrsatmalari haqida batafsil ma’lumot: ndda.kz/category/vakciny

Manba: egu.kz