BFQ haqida barchasi

Biologik faol qo‘shimchalar (BFQ) va dorivor preparatlar o‘rtasidagi farqlar, xavflar

Ro‘yxatdan o‘tkazish qoidalari

Birinchi muhim farq — ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi. BFQlarga dori vositalari kabi qat’iy talablar qo‘yilmaydi.

Ishlab chiqaruvchi BFQni ro‘yxatdan o‘tkazishdan oldin:

• uning samaradorligi,
• dorilar bilan o‘zaro ta’siri,
• xavfsizlik profili
  haqida to‘liq ma’lumot taqdim etishga majbur emas.

Dorilarga ilova qilinadigan batafsil yo‘riqnoma BFQlarda odatda bo‘lmaydi. Bu ularning “mutlaqo xavfsiz” ekanini anglatmaydi, balki:

• qo‘shimchalar to‘liq klinik tekshiruvlardan o‘tmaganini bildiradi.

Postproduktsion (ishlab chiqarilgandan keyingi) nazorat

Dorivor vositalarda har bir partiya majburiy nazoratdan o‘tadi. BFQlarda esa bu bosqich:

• ko‘pincha majburiy emas yoki
• amalda chetlab o‘tiladi.

Natijada, bir qadoqdan boshqasigacha:

• faol modda miqdori,
• hatto tarkibi ham
  sezilarli darajada farq qilishi mumkin.

Tarkibda ko‘rsatilmagan moddalar

Tadqiqotlar nimani ko‘rsatgan?

• Italiyada 2011–2013 yillarda 105 ta BFQ namunasi o‘rganilganda, ularning 12%ida yorliqda ko‘rsatilmagan moddalar, jumladan faqat retsept bilan beriladigan dorilar aniqlangan.
• 2013 yilda “Thyroid” jurnalida chop etilgan tadqiqotga ko‘ra, qalqonsimon bez uchun mo‘ljallangan 10 ta BFQdan 9 tasida haqiqiy gormonlar aniqlangan, ularning 5 tasida esa “faqat o‘simlik komponentlari” deb yozilgan bo‘lgan.
• AQSh Oziq-ovqat va dori-darmonlar agentligi (FDA) ma’lumotlariga ko‘ra, ozish uchun mo‘ljallangan BFQlarning katta qismida sibutramin kabi taqiqlangan moddalar uchragan — u insult va infarkt xavfini oshiradi.
• 2018 yilda JAMA Network 800 ta BFQni o‘rganganda:
  • 80%ida kamida 1 ta,
  • 20%ida esa bir nechta doriviy modda aniqlangan.

BFQ qabul qilish bilan bog‘liq salomatlik xavflari

Dozadan oshish (peredozirovka) xavfi

BFQ va shu vitaminlarga boy ovqatni birga iste’mol qilish:

• umumiy miqdorni keskin oshiradi,
• dozadan oshish va toksik ta’sir xavfini kuchaytiradi.

Shuning uchun, “qancha ko‘p — shuncha yaxshi” tamoyili BFQlar uchun mutlaqo noto‘g‘ri.

Jigar toksik shikastlanishi

AQSh ma’lumotlariga ko‘ra, dori bilan bog‘liq jigar shikastlanishining taxminan 20%i:

• turli “o‘simlik” qo‘shimchalari
• va BFQlar hissasiga to‘g‘ri keladi.

Aniq xavflarga misollar:

• β-karotin (20 mg/kun) + retinol (25 000 BX/kun)
  chekuvchilar va asbest bilan ishlovchilarda o‘pka saratoni xavfini 28%ga oshiradi.
• A vitamini qo‘shimcha qabul qilinganda
  son bo‘g‘imi sinishi xavfi 1,18 baravar oshgan (34 703 ayol, 9,5 yillik kuzatuv).
• Qizamiqda bolaga A vitaminini yuqori dozada 1–3 kun shifokor nazorati ostida berish asoratlarni kamaytirishi mumkin,
  lekin bu faqat qisqa kurs va shifokor qarorisiz mumkin emas.
• Uzoq muddat yuqori dozada retinol qabul qilish:
  • ko‘rish buzilishi,
  • jigar shikastlanishi,
  • soch to‘kilishi,
  • suyak va mushak og‘riqlari
    kabi asoratlarga olib keladi.
• E vitamini 400 BX/kun:
  • prostata saratoni xavfini 17%ga,
  • 400 mg/kun 10 yil davomida — umumiy saraton xavfini 28%ga oshirishi bilan bog‘liq.
• Kalsiyni BFQ sifatida 1000 mg/kun dan ortiq qabul qiluvchi erkaklarda
  barcha sabablardan o‘lim xavfi oshgani kuzatilgan.
  Oziq-ovqat orqali kalsiy olishda bunday xavf aniqlanmagan.
• “Sevimli vitamin C”:
  • 11 306 kishi ishtirok etgan tadqiqotga ko‘ra, vitamin Cni doimiy qabul qilish O‘RI chastotasini kamaytirmagan;
  • 7 ta tadqiqot tahlili: kasallik boshlanganidan keyin vitamin C qabul qilish kasallik davomiyligiga ta’sir ko‘rsatmagan;
  • sutkalik me’yordan ortiq doza buyrak toshlari xavfini oshiradi.

Vitamin C oziq-ovqatlarda yetarlicha bo‘lgani sababli,
kundalik ovqat + BFQ juda oson “ortiqcha doza”ga olib kelishi mumkin.

BFQ va dorilar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirlar

• K vitamini — varfarin samaradorligini pasaytiradi (qon “quyuqlashadi”).
  Trombofiliyasi bor, varfarin qabul qilayotgan bemorlar uchun K vitamini BFQlari yomon tanlov.
• Zveroboy (Hypericum perforatum) — ko‘plab dorilar metabolizmini tezlashtiradi, jumladan kontratseptivlar, antidepressantlar, antikoagulyantlar.
• Vitamin C va E — ayrim kimyoterapiya sxemalarining samaradorligini pasaytiradi.

Xulosa:

• Vitaminlarni ovqat orqali olish — a’lo!
• BFQlar — “har doim zarar” emas, lekin potensial xavfli.
• Qabul qilinayotgan barcha BFQlar haqida albatta shifokorga aytish kerak.

Manba:
https://advancedmmc.com/supplements-vs-medications-key-differences/

Muallif: Saule Askarova
Instagram: dr_askarova_