Bolaning ratsionidagi shirinliklar: cheklovlar o‘rniga muvozanat

Bir tomondan, ota-ona sifatida barchamiz bolani sevimli shirinliklardan cheklashni istamaymiz, ikkinchi tomondan esa shakarni haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish oqibatlari bilan bog‘liq noaniq qo‘rquv mavjud. Bu ularning sog‘lig‘iga qanday ta’sir qiladi? Xulq-atvoriga-chi? Tana o‘lchamlariga-chi?

Aniqlik va “to‘g‘ri” javob izlab, ota-onalar aniq raqamlar va porsiya o‘lchamlarini bilishni xohlashadi. Biroq shakar miqdorini qat’iy nazorat qilishdan ham muhimroq maqsad bor - bolalarni o‘z tanasini tushunadigan “mutaxassis”ga aylantirish, ya’ni ularga aynan o‘zlariga mos bo‘lgan shirinlik miqdorini mustaqil boshqarishni o‘rgatishdir.

Ko‘plab hollarda shakarni haddan tashqari qat’iy cheklash vaqt o‘tib shirinliklarni ortiqcha iste’mol qilishga olib keladi va ovqatlanish bilan bog‘liq buzilishlar rivojlanish xavfini oshiradi.

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, barcha mahsulotlarga (jumladan, desertlarga ham) neytral munosabat bolalarga vaqt o‘tishi bilan sog‘lomroq tanlov qilishga yordam beradi.
Bu esa ovqat bilan sog‘lom munosabatlar bolaning jismoniy va ruhiy sog‘lom bo‘lib ulg‘ayishi uchun nihoyatda muhim ekanini anglatadi.

Ovqat bilan ijobiy munosabatlarni shakllantirishning asosiy tamoyillaridan biri - ovqatga neytral yondashuvdir. Agar bola ovqatni “yaxshi” va “yomon”ga ajratmasa, u ovqatning xilma-xilligidan yaxshiroq zavqlanadi va tanasiga qancha kerak bo‘lsa, shuncha yeyishni o‘rganadi.

Yana bir muhim jihat - ota-onalar va tarbiyaga mas’ul bo‘lgan yaqinlar bilan ishonchli va iliq munosabatlardir. Agar bola shirinliklarni yashirincha olib yesa yoki uydan tashqarida shirin yeganini yashirsa, menimcha, bu masalaga bo‘lgan yondashuvni qayta ko‘rib chiqish lozim.

1. Bolaga bir kunda qancha shirinlik berish mumkin?

Men bu savolga aniq raqamlar bilan javob berishni xohlamadim, garchi bunday raqamlar mavjud bo‘lsa ham. Chunki onalarda allaqachon tashvish va aybdorlik hissi uchun yetarlicha sabablar bor.Qolaversa, ba’zi kunlari bola umuman shirinlik yemay qo‘yishi mumkin, boshqa bir kuni esa me’yordan ko‘proq yeyishi mumkin - va bu mutlaqo normal holat.

Keling, masalaga boshqa tomondan yondashaylik. Butun manzarani yaxlit baholashni taklif qilaman, ya’ni bolaning ratsionida asosiy oziq-ovqat guruhlari yetarlimi va qo‘shimcha shakar qo‘shilgan mahsulotlar hamda ichimliklar qanchalik ulushni egallaydi.

2. Nega bola tez-tez shirinlik so‘raydi?

Quyida eng ko‘p uchraydigan sabablar keltirilgan:

• bola uchun shirinlik - “taqiqlangan meva”: kattalar shirinlikni haddan tashqari yomonlashtiradi, uni bolalardan yashiradi, yuqori javonlarga qo‘yadi va qorinida parazitlar, qurtlar paydo bo‘lishi yoki “dumg‘aza yopishib qolishi” haqidagi qo‘rqinchli hikoyalar bilan qo‘rqitadi

• muvozanatsiz ovqatlanish, masalan, donli va butun don mahsulotlarining yetishmasligi (oldingi rasmda infografikani ko‘ring)

• ratsionda xilma-xillikning yo‘qligi (ranglar, ta’mlar va teksturalarning kamligi)

• zerikish, xafalik, kattalar tomonidan yetarli e’tibor bo‘lmasligi va boshqa his-tuyg‘ular - bola bu holatlarni shirinlikdan boshqa yo‘l bilan qanday boshqarishni bilmaydi

• bola och, lekin qanday va qaysi mahsulotlardan to‘yimli tamaddi tayyorlash mumkinligini bilmaydi yoki tushunmaydi

• shunchaki xohlaydi, chunki bu mazali: barcha bolalar har xil - kimlargadir shirinliklar har kuni kerak, boshqalar esa ko‘proq sho‘r chips yoki suxariklarni yoqtiradi

Bu hatto ijobiy his-tuyg‘ular bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin: hayotdagi muhim voqealar va bayramlar ko‘pincha tortlar, cheklanmagan miqdordagi sharbat va konfetlar bilan bog‘lanadi.

Nima qilish kerak?

• ovqatni “foydali” va “zararli”, “yaxshi” va “yomon” deb ajratmaslikka harakat qiling

• shirinlikni mukofotlash, rag‘batlantirish, tinchlantirish yoki shantaj vositasi sifatida ishlatmang

• bolaning ratsioni qanchalik xilma-xil va muvozanatli ekanini o‘zingiz yoki mutaxassis bilan birga tahlil qiling - ko‘pincha bolalar yormalar va butun don mahsulotlarini yetarlicha yemaydi

• bolaga zerikish, xavotir, xafalik bilan shirinliksiz qanday kurashishni o‘rgating; quvonchli paytlarda ham ovqatdan tashqari bayram qilish usullarini topishga harakat qiling

• bolani ovqatni rejalashtirish, xarid qilish va tayyorlash jarayoniga jalb qiling, uyda birga shirin pishiriqlar tayyorlang

Yana ko‘proq amaliy maslahatlar

• shirinlikni vaqti-vaqti bilan kundalik hayotingizga qo‘shib turing: bu har ovqatlanishda yoki har kuni degani emas. Ammo shirinlik erishib bo‘lmaydigan va qat’iyan taqiqlangan narsa bo‘lmasligi kerak

• shirinlik “yomon” yoki “oddiy ovqatdan alohida” narsa sifatida qabul qilinmasligi uchun (bunday deyish ham to‘g‘ri emas), agar bolaga shirinlik bermoqchi bo‘lsangiz, uni tushlik yoki kechki ovqat vaqtida boshqa taomlar bilan birga stolga qo‘ying. Bola bu ham oddiy ovqat ekanini tushunsin. Agar bola borsh bilan birga pechenye yesa, bunda hech qanday muammo yo‘q. Masalan, darhol “har kimga 2 tadan pechenye” deb aytib qo‘yish mumkin

• bolaga bergan shirinlik porsiyasini istaganicha yeyishiga ruxsat bering, miqdorni nazorat qilmaslikka harakat qiling: agar 2 dona pechenye bergan bo‘lsangiz, bola ularni birdan yeydimi yoki keyinroq - o‘zi hal qilsin

• shirinliklarni umumiy “shirin” deb emas, balki o‘z nomi bilan atang: konfet, shokolad, kinder, chupa-chups. Chunki barcha shirinliklar turli xil bo‘lib, ta’mi va teksturasi ham har xil. Bu haqda bolalar bilan gaplashish, yoqimli ta’mlar, hidlar va tuyg‘ular bilan o‘rtoqlashish ham muhim. Shirinlik ham har xil bo‘lishi mumkin

• shirinliklarni ko‘p miqdorda zaxiraga olib qo‘ymaslikka harakat qiling, yaxshisi xohish paydo bo‘lganda oz miqdorda sotib oling

• shirinlik bilan tajriba qiling: masalan, birga kafega boring, noodatiy narsa sotib oling va taassurotlaringizni baham ko‘ring

• doim “ha” deb ayting

Misol:
“Ha, ertaga tushlikda bu pechenyedan yana ko‘proq yeyishimiz mumkin. Hozir esa kechki ovqat uchun bor narsamiz shu.”
Bu gap bolaga “yo‘q” demasdan turib, hozircha boshqa pechenye bo‘lmasligini tushuntiradi.

• agar bola o‘z porsiya shirinligini yeb bo‘lib, yana so‘rasa, lekin siz yetarli deb hisoblasangiz, imkon qadar ijobiy ohangda, aniq vaqt, joy va vaziyatni ko‘rsatib javob bering. Bola shirinlik keyinroq yana bo‘lishini bilishi muhim - bu uning xavotirini kamaytiradi.

Masalan: – Men bu pechenyeni yaxshi ko‘rishingni bilaman, shuning uchun ertaga tushlikda yana yeymiz. Hozir esa stol ustida boshqa ovqatlar bor, agar hali och bo‘lsang, shulardan yeyishing mumkin.

– Hozir barcha muzqaymoqni yedik, lekin ertaga tamaddiga yana biroz muzqaymoq olamiz.

Muallif: Mariya Usenova
Instagram: marie_nutricio