HPV: keng tarqalgan virus va saratonning oldini oluvchi vaksina

Qanday vaktsina ishlatiladi?
Gardasil to‘rt valentli vaksinasi inson papillomavirusi (HPV) ning 4 turi — 6, 11, 16 va 18 ga qarshi himoya qiladi.
Ishlab chiqaruvchi: Merck Sharp & Dohme Corp. (AQSh).

Inson papillomavirusi (HPV) 200 dan ortiq virus turlarini o‘z ichiga oladi. Ulardan ayrimlari yuqori onkogen xavfga ega bo‘lib, turli a’zolarda xavfli o‘smalar rivojlanishiga olib kelishi mumkin.

HPV infeksiyasi yuqtirilgan odamdan zararlangan teri, shilliq qavatlar yoki biologik suyuqliklar bilan bevosita aloqa orqali yuqadi.

Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 10 kishidan 8 nafari hayoti davomida HPV bilan zararlanadi. Ko‘pchilik hollarda infeksiya belgisiz (asemptomatik) kechadi va 12–24 oy ichida o‘z-o‘zidan yo‘qoladi.

Ba’zi holatlarda yuqori onkogen xavfga ega HPV turlari bilan zararlanish surunkali tus olishi mumkin. Vaqt o‘tishi bilan HPV infeksiyasi saraton oldi o‘zgarishlariga olib keladi va o‘z vaqtida aniqlanib, davolanmasa, saraton kasalligiga aylanishi mumkin.

Asoratlar

HPV sababli eng ko‘p uchraydigan kasallik — bachadon bo‘yni saratoni. Qozog‘istonda bachadon bo‘yni saratoni 25–44 yoshdagi ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan onkologik kasalliklar ichida ikkinchi o‘rinda turadi. Mamlakatda har yili taxminan 1900 ta yangi holat aniqlanadi va 600 dan ortiq ayol ushbu kasallikdan vafot etadi.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

Doimiy:

• vaktsinaning faol yoki yordamchi tarkibiy qismlariga yuqori sezuvchanlik;
• oldingi emlashdan keyin anafilaktik reaksiya kuzatilgan bo‘lsa.

Vaqtinchalik:

• o‘tkir yuqumli kasallik yoki o‘rtacha va og‘ir darajadagi surunkali kasallikning kuchayishi;
• tana haroratining 38 °C dan yuqori bo‘lishi;
• 9 yoshgacha bo‘lgan bolalar (Gardasil vaksinasi 9 yoshgacha bo‘lgan bolalarda o‘rganilmagan);
• homiladorlik va emizish davri.

Yon ta’sirlari

• bosh og‘rig‘i;
• tana haroratining qisqa muddatli ko‘tarilishi;
• ineksiya joyida qizarish, shish va og‘riq (odatda 5 kundan oshmaydi);
• bosh aylanishi, ko‘ngil aynishi;
• qo‘l-oyoqlarda og‘riq;
• qichishish, ineksiya joyida gematoma.

Kam uchraydigan va jiddiy reaksiyalar:

• yuqori sezuvchanlik reaksiyalari (anafilaktik va anafilaktoid reaksiyalar);
• bronxospazm;
• idiopatik trombotsitopenik purpura;
• limfadenopatiya;
• artralgiya, asteniya, titroq, holsizlik, bezovtalik;
• qusish;
• o‘tkir tarqalgan entsefalomiyelit;
• Guillain–Barré sindromi;
• hushdan ketish, ba’zan tonik-klonik tutqanoqlar bilan kechadi.