Infeksiyalar va vaksinalar
Rotavirusga qarshi emlash
Rotavirus infeksiyasi (RVI) — asosan oshqozon-ichak traktiga ta’sir qiluvchi o‘tkir yuqumli kasallik. RVI butun dunyo bo‘ylab gastroenteritning (oshqozon va ingichka ichak yallig‘lanishi) eng keng tarqalgan sababidir. RVI antroponotik infeksiya bo‘lib, odamdan odamga yuqadi.
Ushbu jonli og‘iz vaksinasi chaqaloqlarni rotavirus infeksiyasidan himoya qiladi. Ushbu emlash faqat hayotining birinchi yilidagi chaqaloqlar uchun tavsiya etiladi: 6 haftadan 8 oygacha (34 haftagacha). To‘liq immunizatsiya kursi 3 dozadan iborat.
Meningokokk infeksiyasiga qarshi emlash (B va A, C, W-135, Y serotiplari alohida)
Meningokokk kasalligi — meningokokk bakteriyasi keltirib chiqaradigan o‘tkir yuqumli kasallik. Meningokokkning bir nechta serotiplari mavjud (A, B, C, D, X, Y, Z va boshqalar). Infeksiya nafas yo‘llari orqali tomchilar bilan yuqadi.
Meningokokk infeksiyasi turli klinik ko‘rinishlarda namoyon bo‘ladi — simptomsiz tashuvchilik va nazofaringitdan tortib umumlashgan shakllargacha (yiringli meningit, meningoensefalit, shuningdek turli a’zolar va tizimlarning shikastlanishi bilan kechuvchi meningokokkemiya).
Grippga qarshi emlash
Mavsumiy gripp — butun dunyo bo‘ylab tarqalgan gripp viruslari keltirib chiqaradigan o‘tkir respirator infeksiya.
Gripp yengil shakldan og‘ir holatlargacha kechishi va hatto o‘limga olib kelishi mumkin. Kasalxonaga yotqizish va o‘lim holatlari asosan yuqori xavf guruhlarida uchraydi.
Vaksina bolalar va kattalarni kasallikning og‘ir shakllaridan va kasalxonaga yotqizilishdan himoya qilishga yordam beradi. 1 yoshdan katta bolalar va kattalar gripp mavsumi oldidan — kuzda — davlat poliklinikalarida bepul emlanishlari mumkin. Mavjud barcha vaksinalar inaktiv (faolsizlantirilgan).
Varikella (suvchechak) vaksinasi
Suvchechak (varikella) — o‘tkir va juda yuqumli kasallik. Varikella virusi havo orqali yoki infeksiyalangan odamning teridagi xos toshmalari bilan bevosita aloqa orqali yuqadi.
Bolalar va kattalarni og‘ir asoratlardan himoya qilish uchun jonli vaksina qo‘llaniladi. Suvchechak 1 yoshgacha bo‘lgan chaqaloqlarda va kattalarda eng og‘ir kechadi. 1 yoshdan katta bolalarda esa pnevmoniya va ayrim hollarda ensefalitga olib kelishi mumkin. Emlash ikki dozadan iborat bo‘lib, ular orasida 6 oylik interval saqlanadi.
Shomil ensefalitiga qarshi emlash
Shomil ensefaliti — asab tizimiga ta’sir qiluvchi virusli kasallik. Kasallikning tabiiy o‘choqlari asosan o‘rmon va o‘rmon-dasht hududlarda joylashgan bo‘lib, bu yerda shomillar virus tashuvchisi hisoblanadi.
Ba’zi yuqtirilgan odamlarda shomil ensefaliti markaziy asab tizimini zararlaydi. Kasallikning eng yengil shakli — miya pardalarining yallig‘lanishi (meningit).
Shomil ensefalitiga qarshi inaktiv vaksina mavjud. U shomil ensefaliti endemik bo‘lgan hududlarda yashovchi odamlar uchun tavsiya etiladi. Birlamchi emlash ikki dozadan iborat bo‘lib, ular orasida kamida 1 oy tanaffus bo‘ladi, so‘ng 1 yildan keyin kuchaytiruvchi doza va undan keyin har 3 yilda bir marta revaksinatsiya qilinadi. Vaksina ishlab chiqaruvchiga qarab 1 yoki 3 yoshdan boshlab qo‘llanilishi mumkin.
Quturishga qarshi emlash
Quturish — yuqumli virusli kasallik bo‘lib, klinik belgilar paydo bo‘lgandan keyin deyarli har doim o‘lim bilan yakunlanadi.
Taxminan 99% hollarda quturish virusi odamlarga uy itlari orqali yuqadi. Kasallik uy hayvonlari va yovvoyi hayvonlarda ham uchraydi. Odamlarga asosan tishlash yoki tirnash orqali, hayvon tupurigi orqali yuqadi.
Vaksina quturish xavfi ostida bo‘lgan shaxslarda profilaktika maqsadida, shuningdek quturish bilan kasallangan yoki gumon qilingan, emlash holati noma’lum hayvon tishlaganidan keyin davolash uchun qo‘llaniladi. Ushbu inaktiv vaksina nihoyatda muhim, chunki davolanmagan quturish deyarli har doim o‘limga olib keladi. Emlash sxemasi holatga (profilaktika yoki davolash), jarohat turiga va hayvonning holatiga bog‘liq. Davolash quturishga qarshi immunoglobulin bilan birga olib borilishi mumkin.
Qorin tifiga qarshi emlash
Qorin tifi — Salmonella bakteriyasi keltirib chiqaradigan hayot uchun xavfli infeksiya. Odatda ifloslangan oziq-ovqat yoki suv orqali yuqadi.
Kasallikning og‘ir shakllari jiddiy asoratlar va hatto o‘limga olib kelishi mumkin.
Vaboga qarshi emlash
Vabo — odamlar, yovvoyi hayvonlar va ayrim uy hayvonlariga ta’sir qiluvchi o‘ta xavfli tabiiy o‘choqli zoonoz bo‘lib, o‘tkir infeksion jarayonning tez rivojlanishi va og‘ir kechishi, kuchli intoksikatsiya, isitma, limfa tugunlari, teri va o‘pkaning shikastlanishi bilan tavsiflanadi. Kasallik yuqori o‘lim ko‘rsatkichiga ega va odamdan odamga yuqishi mumkin.
Ilgari vabo keng ko‘lamli pandemiyalarni keltirib chiqargan. XIV asrda “Qora o‘lim” deb atalgan vabo Yevropada taxminan 50 million kishining hayotiga zomin bo‘lgan.
