Inson papilloma virusiga (IPV, HPV) qarshi vaksina: eng ko‘p so‘raladigan savollar

Inson papilloma virusining 150 dan ortiq tipi bor, lekin barchasi xavfli emas. Bachadon bo‘yni saratoni holatlarining taxminan 70–75%i 16 va 18-tip IPV bilan bog‘liq. Hozirgi vaksinalar shu ikki tipdan himoya qiladi. Ayrim vaksinalar qo‘shimcha ravishda 6 va 11-tiplar (jinsiy so‘gallar – kondilomalar) va 31, 33, 45, 52, 58-tiplaridan ham himoya qiladi.

№1. Nima uchun bolamga IPVga qarshi vaksina kerak?
IPVga qarshi emlash kelajakdagi saraton kasalliklaridan himoya qiladi. Inson papilloma virusi:
• bachadon bo‘yni,
• og‘iz, halqum,
• to‘g‘ri ichak,
• qin, vulva,
• jinsiy olat (penis)
saratonlari bilan bog‘liq. Shu bilan birga, IPV jinsiy kondilomalar (so‘gallar)ni ham keltirib chiqaradi. Erta yoshda emlash bu xavflarni keskin kamaytiradi. Qozog‘istonda har yili taxminan 1800 ayol bachadon bo‘yni saratoniga chalinadi va 600 dan ortig‘i bu kasallikdan vafot etadi.

№2. Qaysi yoshda IPVga qarshi emlash maqbul?
Qozog‘istonda 11 yoshli qizlarga IPVga qarshi emlash tavsiya etiladi. Vaksinani 9 yoshdan 26 yoshgacha (emlanmaganlarga, har ikki jins vakillariga) qo‘llash mumkin. Shifokor tavsiyasi bilan 46 yoshgacha ham emlash mumkin.

№3. “Kattaroq bo‘lsin, keyin qo‘ysak bo‘lmaydimi?”
Vaksina infeksiyani oldindan oldini oladi, bor virusni davolamaydi. Eng kuchli immun javob 11–12 yoshda kuzatiladi. Shu yoshda:
• antitanalar ko‘proq hosil bo‘ladi;
• emlash sxemasi yengilroq: 15 yoshgacha 2 doza, undan katta yoshda – 3 doza kerak bo‘ladi.
Shu sababli kechiktirmaslik kerak.

№4. “Mening qizimda xavf yo‘qdek, u hali jinsiy faol emas. Nimaga shoshish kerak?”
IPV – juda keng tarqalgan infeksiya, odamlarning taxminan 90% hayoti davomida kamida bir marta u bilan uchrashadi. Asosan jinsiy aloqa orqali yuqadi, ayrim hollarda yaqin jismoniy kontaktda ham yuqishi mumkin. Infeksiya ko‘pincha simptomsiz kechadi. Emlash infeksiya boshlanishidan oldin qilinsa, saraton xavfini juda katta darajada kamaytiradi.

№5. IPV vaksinasi qanchalik xavfsiz?
• Qizlarga 2006, o‘g‘il bolalarga 2010 yildan qo‘llanilmoqda.
• Keng qamrovli klinik sinovlardan o‘tgan.
• Dunyo bo‘ylab 200 milliondan ortiq doza qo‘llanilgan.
• Jiddiy nojo‘ya ta’sirlar juda nodir.
Eng ko‘p uchraydigan reaksiyalar: ukol joyida og‘riq, qizarish, ozgina shish – odatda 1–2 kunda o‘tib ketadi.

№6. O‘g‘il bolalarni ham emlash kerakmi?
Ha. IPVga qarshi emlash o‘g‘il bolalarni:
• og‘iz-halqum,
• anus,
• jinsiy olat saratonlaridan himoya qiladi, shuningdek virus tarqalishini kamaytiradi. Tadqiqotlar IPV infeksiyasi erkaklarda biroz yuqoriroq ekanini ko‘rsatgan.

№7. Vaksina yoshlarni bepushtlikka sabab bo‘ladimi?
Yo‘q. IPV vaksinasi bepushtlikka olib kelishi haqida ishonchli dalil yo‘q. Aksincha, bachadon bo‘yni saratonini oldini olish orqali keyinchalik ximiya, nur terapiyasi yoki bachadonni olib tashlash kabi reproduktiv funksiyaga salbiy ta’sir qiluvchi davolashlar xavfini pasaytiradi.

№8. Vaksinadan virus yuqishi mumkinmi?
Yo‘q. Vaksinada to‘liq virus ham, IPV DNKsi ham yo‘q. U faqat virusga o‘xshash zarrachalardan (VLP) iborat bo‘lib, ular hujayraga kira olmaydi va ko‘paymaydi.

№9. Vaksina samarali ekanligi isbotlanganmi?
Ha. Yoshda emlanganlarda vaksina:
• keng tarqalgan IPV tiplaridan zararlanishni ~96% gacha kamaytiradi;
• IPV bilan bog‘liq predsaraton o‘zgarishlar va bachadon bo‘yni saratoni holatlarini ko‘plab mamlakatlarda keskin kamaytirgan.

№10. Kattaroq yoshda kech emlash foyda bermaydimi?
Keyinroq yoshda ham vaksina foydali:
• agar ayrim shtammlar bilan allaqachon zararlangan bo‘lsa ham, vaksina boshqa xavfli tiplardan himoya qiladi;
• mavjud infeksiyani davolamaydi, lekin yangi infeksiyalarni oldini oladi;
• predsaraton holati bo‘lib, davolangan ayollarda takrorlanish xavfini pasaytiradi.

№11. Qozog‘istonda IPV vaksinasi qachon amalda?
2024 yil kuzidan boshlab Qozog‘istonda 11 yoshli qizlarga IPV vaksinasi maktab va poliklinikalarda bepul amalga oshiriladi.

Manba: https://egu.kz/vakciny-protiv-vpch

Muallif: Araylym Muratovna
Instagram: @doctor_maikenova