Qizamiq: nega bu kasallik o‘ylaganimizdan ham xavfli va undan qanday himoyalanish mumkin
Qizamiq - havo orqali yuqadigan o‘ta yuqumli virusli infektsiya. Qizamiq virusi uyda ikki soatgacha yashay oladi. Kasallikni yuqtirgandan so‘ng, odam umrbod immunitetni rivojlantiradi. O‘rtacha har uchdan biri qizamiq kasalligi asoratlarga olib keladi.
Qizamiqdan qanday asoratlar paydo bo‘lishi mumkin?
Eng tez-tez uchraydigan diareya, quloq infektsiyalari, yuqori isitma tufayli 40,5 darajaga ko‘tarilishi mumkin bo‘lgan tutilishlar, pnevmoniya, bronxit va laringotraxeit.
Qizamiq virusi ko‘r va karlik, miya infektsiyalari (entsefalit, meningit), asab tizimi va ruhiy kasalliklar, miokarditga olib kelishi mumkin.
Emlanmagan odamlar har qanday yoshda yuqishi mumkin. Qizamiq ayniqsa yangi tug‘ilgan chaqaloqlar va yosh bolalar, homilador ayollar (erta tug‘ilish yoki abortga olib kelishi mumkin) va immuniteti zaif odamlar (immunitet tanqisligi yoki OIV bilan kasallanganlar) uchun xavflidir. Ushbu xavf guruhlari asoratlarni rivojlanishi ehtimoli yuqori.
Subakut sklerozan panentsefalit (SSPE) qizamiqning eng dahshatli asoratlaridan biri bo‘lib, u dastlabki kasallikdan bir necha yil o‘tgach namoyon bo‘lishi mumkin. Bu qizamiq virusi miyaga tasir qiladigan progressiv va odatda o‘limga olib keladigan kasallikdir. SSPE uchun tasdiqlangan, samarali davolash yo‘q.
Immun amneziya qizamiqning keng tarqalgan natijasidir. Bu shuni anglatadiki, odam avvalgi barcha infektsiyalarga qaytadan moyil bo‘ladi, chunki qizamiq immunitet xotirasining 70 foizini o‘chirishi mumkin. Immunitetni tiklash davri olti oydan bir necha yilgacha davom etishi mumkin.
O‘zingizni qanday himoya qila olasiz?
O‘zingizni infektsiyadan va qizamiqdan asoratlardan himoya qilishning yagona yo‘li QQE vaktsinasi (qizamiq, parotit va qizilchaga qarshi kombinatsiyalangan emlash). Milliy emlash taqvimiga ko‘ra, bolalar ushbu emlashni 12-15 oylik va 6 yoshda olishadi. QQE vaktsinasining ikki dozasi qizamiq bilan kasallanish xavfini taxminan 97% ga kamaytiradi. Vaktsina nafaqat samarali, balki xavfsiz, juda kam kontrendikatsiyaga ega. Bularga immunitet tanqisligi kasalliklari, jumladan OIV, malign o‘smalar va homiladorlik kiradi.
COVID-19 pandemiyasi davridagi karantin choralari tufayli ko‘plab mamlakatlarda, shu jumladan Qozog‘istonda ham qizamiq bilan kasallanish holatlari kamaydi. Shu bilan birga, JSST 2022-yil noyabr oyida dunyo bo‘ylab 40 milliondan ortiq bola 2021-yilda qizamiqga qarshi emlanmagani haqida hisobot elon qildi.
Hujjatda aytilishicha, "Hozirda dunyo bo‘ylab bolalarning taxminan 81 foizi qizamiqga qarshi emlashning birinchi dozasini oladi va faqat 71 foizi ikkinchi dozani oladi. Bular 2008 yildan beri qizamiqga qarshi emlashning eng past global darajasidir". JSST prognozlariga ko‘ra, bu yaqin kelajakda qizamiqning yangi global epidemiyasiga olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, ushbu infektssiya 2021 yilda 22 ta davlatda qayd etilgan.
Shuning uchun, "qizamiq bilan kasallangan va umrbod immunitetga ega bo‘lgan maqul" degan davo noto‘g‘ri, chunki qizamiq ko‘pincha asoratlarni keltirib chiqaradi. Qizamiq bilan kasallangan bo‘lsa, infektsiyani qarshi ko‘rsatmalar tufayli emlash mumkin bo‘lmagan va infektsiya o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lganlarga yuqtirishi mumkin. Bu barcha xavf-xatarlardan yagona himoya - bu juda samarali va xavfsiz bo‘lgan qizamiqga qarshi emlash.
Farzandingiz rejalashtirilgan MMR emlashni o‘tkazib yuborgan bo‘lsa, siz har doim maxsus emlash kalkulyatori yordamida takroriy emlash jadvalini hisoblashingiz mumkin.
