Talvasalar va epilepsiya haqida

Keling, avvalo ikki holatni ajratib olamiz:

situatsion-shartlangan talvasalar (haroratga, suvsizlanishga, qizib ketishga, metabolik buzilishlarga va boshqa o‘tkir holatlarga javob sifatida), va epilepsiya.

Talvasalar bolalarning 5–10% da qayd etiladi, epilepsiya tashxisi esa aholining taxminan 1% da uchraydi.

Situatsion-shartlangan talvasalar odatda malum bir o‘tkir vaziyatga organizmning javobi sifatida paydo bo‘ladi. Ular, qoida tariqasida, qisqa davom etadigan tonik (butun tananing mushaklari taranglashishi) yoki toniko-klonik simmetrik, qisqa (1–3 daqiqa, kamroq hollarda 5 daqiqagacha) bo‘ladi.

Agar pristup asimmetrik ko‘rinishida bo‘lsa, yoki tananing bir qismida boshlanib, keyin butun tanani qamrab olsa, yoki sudorogalar uzoq davom etsa va shundan keyin biror qo‘l/oyoqda kuchsizlik va qimirlamaslik qolsa – bu holat ota-onalar ham, vrachlar ham jiddiy etibor qaratishi zarur bo‘lgan signali hisoblanadi.

Epilepsiya deganda esa, kasallik har qanday yoshda – tug‘ilgan chog‘idan, hayotning istalgan davrida va keksa yoshda boshlanishi mumkin bo‘lgan nevrologik xastalik nazarda tutiladi.

Epilepsiya haqida gapirishimiz mumkin, agar:

• kamida 2 ta provokatsiya qilinmagan (yani aniq sababsiz) pristup bo‘lsa, yoki
• takroriy pristup rivojlanish xavfi 60% dan yuqori bo‘lsa.

Rivojlanish xavfini baholashda quyidagilar muhim:

• rogressirlovchi nevrologik kasallik mavjudligi;
• aniq epileptik sindromlarga xos bo‘lgan EEG (elektroentsefalogramma – bosh miya potentsiallarini yozib olish, bezarar, noinvaziv diagnostika usuli) o‘zgarishlari;
• kasallikning debyuti epileptik status yoki sudorojnыy pristuplar seriyasi ko‘rinishida boshlanishi.

Bolalik yoshida epilepsiya sabablari turlicha bo‘lishi mumkin:

• ko‘proq – tug‘ma metabolik buzilishlar, genetik mutatsiyalar (polomkalar), epileptik entsefalopatiyalarga sabab bo‘ladigan og‘ir infektsiyalar, bosh-miya jaroxatlari;
• kamroq – og‘ir homiladorlik va og‘ir tug‘ruq oqibatidagi gipoksik-ishemik miya shikastlanishi.

Bolalarda talvasalarning asosiy klinik turlari:

• tonik – tana va qo‘l-oyoq mushaklarining sinxron/asinxron taranglashishi;
• klonik – barcha mushaklarning sinxron/asinxron ritmik qisqarishi/titrashi;
• toniko-klonik – tonik va klonik talvasalarning turli nisbatdagi kombinatsiyasi;
• mioklonik – alohida mushak yoki mushak guruhlarining tez-tez, ko‘pincha simmetrik, aritmik qisqarishlari;
• atonik – mushak tonusining to‘satdan tushib ketishi va ehtimol yiqilish;
• infantil spazmlar – ko‘p marta takrorlanuvchi, ketma-ket simmetrik bukilish/yozilish xarakatlari bo‘yin, qo‘l-oyoq va tana mushaklarida;
• qisqa muddatli, to‘satdan «zaxiralanib qolish» bilan kechadigan epileptik xurujlar – harakat va nutq faolligining to‘satdan qisqa muddatga to‘xtashi, «qarab qolish» holati.

Privivkalarga kelsak: Bugungi kunda aniq isbotlanganki, privivkalar epilepsiya rivojlanishi sababi emas.

Erta bolalik davrida epilepsiyaning asosiy sabablari, qoida tariqasida, genetik mutatsiyalardir. Juda ko‘p hollarda epileptik entsefalopatiya debyuti vaqti privivka berilgan davrga to‘g‘ri kelib qoladi.

Erta bolalik davridagi eng ko‘p uchraydigan epileptik entsefalopatiyalar:

• infantil spazmlar,
• migratsiya qiluvchi fokal pristuplar bilan kechuvchi epilepsiya,
• metabolik buzilishlar natijasidagi epilepsiya (masalan, V6 vitamini etishmasligi, glyukoza tashuvchisining defitsiti va h.k.).

Shuning uchun ko‘p hollarda vaqt bo‘yicha mos tushishi ko‘plab ota-onalarda noto‘g‘ri taassurot hosil qiladi – gӯyo «epilepsiyani privivka chaqirgan».

Bunday vaziyatlarda aniq tashxis qo‘yish uchun zamonaviy genetik tekshiruvlar talab etiladi:

• xromosomniy mikromatrik analiz,
• sekvenirovanie (genetik material (DNK/RNK) tarkibidagi baza juftlarining to‘liq tartibini laboratoriyada o‘qib berish usuli) va boshqalar.

Shuningdek, bolalikda davolashga nisbatan yaxshi javob beradigan epilepsiya turlari ham borligini unutmaslik kerak:

• bolalik qisqa epilepsiyasi,
• bolalik boshining orqa tomon epilepsiyasi,
• faqat uxlashda ro‘y beradigan pristuplar bilan kechuvchi epilepsiya va boshqalar,
• shuningdek «o‘ziga xos o‘zi to‘xtovchi» shakllar – bola yoshi o‘sishi bilan o‘tib ketishi mumkin bo‘lgan turlar.

Davolashga yaxshi javob beradigan epilepsiya shakllari – nevropatolog tomonidan;

murakkab epilepsiya shakllari – nevropatolog-epileptolog tomonidan davolanadi.

Manba: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/epilepsy

Muallif: Aurini Serikova
Instagram: dr_aurini_serikova