Bolalar va semizlik
Dunyo aholisi — 7,8 mlrd. 2020 yilda ularning 2,6 mlrd nafarida ortiqcha vazn (BMI yuqori) mavjud edi. 2035 yilga kelib:
• 4 mlrddan ortiq odam semizlik muammosiga ega bo‘lishi kutilmoqda (5 yoshgacha bo‘lgan bolalar bundan mustasno).
5–19 yoshli bolalar orasida:
• 2020 yilda BMI >30 kg/m² bo‘lgan o‘g‘il bolalar soni — 103 mln; 2035 yilga kelib 208 mlnga yetishi taxmin qilinmoqda.
• Shu yoshdagi qiz bolalar — 72 mln.
2020 yilda semizlikka ega bolalar soni 170 mlndan ortiq bo‘lib, bu taxminan 5 ta Tokio shahri aholisi soniga teng.
Nima uchun boladagi semizlikni davolash juda muhim?
Semizlik:
• 2-tur qandli diabet,
• insult va infarkt,
• jigar kasalliklari,
• va kamida 13 turdagi saraton (qizilo‘ngach adenokarsinomasi, meningioma, ko‘p o‘choqli mieloma, jigar, ko‘krak, tuxumdon, oshqozon, yo‘g‘on ichak, buyrak, o‘t pufagi va boshqalar) bilan bog‘liq.
Bolalarda semizlik:
• jinsiy rivojlanishning erta boshlanishiga olib kelishi mumkin,
• bu esa bolada qo‘shimcha psixoemotsional stressni yuzaga keltiradi.
Ortiqcha vazndan zarar ko‘rmaydigan biror-bir a’zo yoki tizim yo‘q.
Iqtisodiy va ijtimoiy narxi
Bu nafaqat davolash va sog‘liqni saqlash xarajatlari, balki:
• ta’lim,
• mehnat qobiliyati,
• salohiyatning yo‘qotilishi,
ya’ni inson kapitalining kamayishi bilan ham bog‘liq.
Buyuk Britaniyada 1950, 1970 va 1990 yillarda tug‘ilgan bolalar ustida uzoq muddatli kuzatuvlar o‘tkazilgan:
• yuqori BMI — pastroq ta’lim natijalari va ish imkoniyatlari bilan bog‘liq;
• yuqori BMI — depressiya bilan bog‘liq;
• o‘g‘il bolalarda semizlik — masxara, bosim va “sog‘lom turmush”ga majburlash holatlari bilan uyg‘un;
• 1990-yillar kohortasi bolalari semizlikning salbiy oqibatlariga oldingi avlodlarga nisbatan sezgirroq ekani ko‘rsatilgan.
Bolada semizlikni qanday diagnostika qilish mumkin?
Eng qulay antropometrik vosita — bo‘y va vaznning BMIga mos diagrammalari (WHO yoki CDC).
Diagrammalar yordamida:
• semizlik rivojlanish dinamikasini;
• yosh va jinsga nisbatan semizlik darajasini;
• ehtimoliy sabablarni;
• davolash va korreksiya maqsadlarini aniqlash mumkin.
Ota-onalar uchun tavsiyalar:
• Google’da “VOZ rost i ves diagrammalari” yoki “CDC growth charts” deb qidirish;
• diagrammani yuklab olib, bolaning bo‘yi va vaznini muntazam belgilab borish tavsiya etiladi.
Manba: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9467-obesity-in-children
