KPK vaksinasi (Qizamiq–Parotit–Qizilcha)

KPK vaksinasi bolalarga 12–15 oyligida va 6 yoshda yuboriladi.

KPK vaksinasi himoya qiladigan infeksiyalar

Qizamiq (Kory)

2019 yilda 13 000 dan ortiq kishi kasallangan.
2019 yilda 19 nafar bola qizamiqdan vafot etgan.

Qizamiq — juda yuqumli virusli infeksiya. Qizamiq havo-tomchi yo‘li orqali yuqadi va havoda hamda turli yuzalarda bir necha soat saqlanishi mumkin.

Birinchi simptomlar odatda yuqtirilgandan 8–12 kun o‘tgach paydo bo‘ladi:
• 40,5°C gacha yuqori harorat
• burun bitishi, tumov
• ko‘zlarning qizarishi
• og‘iz shilliq qavatida mayda oq dog‘lar paydo bo‘lishi

Bir necha kundan so‘ng teridagi toshma avvalo yuz va bo‘yindan boshlanib, keyinchalik asta-sekin tananing quyi qismlariga tarqaladi.

Asoratlar
Qizamiq bilan kasallanganlarning to‘rtdan bir qismida og‘ir asoratlar rivojlanishi mumkin. Ayniqsa bolalarda tez-tez uchraydi:
– ko‘rish qobiliyatining yo‘qolishi (ko‘rlik)
– ensefalit
– og‘ir diareya
– quloq infeksiyalari
– pnevmoniya
– yurak tug‘ma nuqsonlari
– eshitish qobiliyatining yo‘qolishi (karlik)

Qizamiqning eng dahshatli asorati — podostriy sklerozlovchi panensefalit (PSP). Bu holatda virus miyani zararlaydi va oylar yoki yillar o‘tgach jismoniy hamda aqliy degradatsiya va nogironlikka olib keladi.

Shuningdek, qizamiq immun “xotira”ni “o‘chiradi”, natijada organizm ilgari yuqtirib o‘tilgan infeksiyalarga nisbatan yana sezgir bo‘lib qoladi.

Qizamiq asoratlarining oldini olish emlash orqali mumkin.

Qizilcha (Krasnuxa)

Qizilcha — o‘tkir va yuqumli virusli infeksiya bo‘lib, ayniqsa homilador ayollar va chaqaloqlar uchun xavfli. Virus yo‘tal yoki aksirish paytida havo-tomchi yo‘li orqali yuqadi.

Yuqtirilgandan so‘ng virus 5–7 kun davomida organizm bo‘ylab tarqaladi. Simptomlar odatda 2–3 haftadan so‘ng paydo bo‘ladi:
• 37–39°C gacha harorat
• terida toshma
• qayt qilish
• yengil konyunktivit
• quloq orqasi va bo‘yinda limfa tugunlarining shishishi

Katta yoshdagilarda, ayniqsa ayollarda, 3 kundan 10 kungacha davom etuvchi artrit va bo‘g‘im og‘riqlari kuzatilishi mumkin.

Asoratlar
Agar qizilcha virusi homiladorlikning boshida ayol organizmiga tushsa, homilaga yuqish ehtimoli 90% gacha yetadi. Bu homilaning nobud bo‘lishi yoki tug‘ma qizilcha sindromi (TQS) rivojlanishiga olib kelishi mumkin.

TQS bo‘lgan bolalarda:
– eshitish buzilishi
– ko‘rish nuqsonlari
– yurak tug‘ma nuqsonlari
– autizm
– qandli diabet

Bu asoratlarning aksariyati uzoq muddatli, qimmat davolash, jarrohlik amaliyotlari va boshqa murakkab tibbiy yordamni talab qiladi.

Qizilcha asoratlarining oldini olish emlash orqali mumkin.

Parotit (Epidemik parotit, “Chinqoq”)

Parotit — virusli infeksiya bo‘lib, ba’zan “svinka” deb ham ataladi. Asosan so‘lak bezlarini zararlaydi. Odamdan odamga bevosita kontakt yoki havo-tomchi yo‘li orqali yuqadi. Parotit ayniqsa 5–9 yoshli bolalar uchun xavfli.

Birinchi simptomlar odatda quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
• bosh og‘rig‘i
• umumiy holsizlik
• isitma
• parotid (quloq oldi) bezining shishishi

Asoratlar
Parotit asosan bolalar kasalligi bo‘lsa-da, kattalarda ham uchrashi mumkin. Og‘ir asoratlar:
– meningit
– orxit (erkaklarda bepushtlikka olib kelishi mumkin)
– eshitish qobiliyatining yo‘qolishi (karlik)
– ensefalit
– tuxumdon va uning ortig‘ining yallig‘lanishi
– ovarit
– pankreatit

Parotit asoratlarining oldini olish emlash orqali mumkin.

KPK vaksinasiga qarshi ko‘rsatmalar

• vaksina komponentlariga (neomitsin, tuxum oqsili) gipersensitivlik
• isitma bilan kechuvchi holatlar
• o‘tkir infeksion kasalliklar
• homiladorlik va emizish davri
• leykemiya
• og‘ir anemiya va qonning boshqa og‘ir kasalliklari
• buyrak funksiyasining og‘ir buzilishlari
• yurak kasalliklarining dekompensatsiya bosqichi
• saraton yangi o‘smalari
• hujayraviy immunitet yetishmovchiligi
• emlashdan oldin kortikosteroidlar, immunodepressantlar yoki nur terapiyasi
• emlashdan oldin gammaglobulinlar yoki qon quyish
• anamnezda vaksinalarga nisbatan anafilaktik yoki anafilaktoid reaksiyalar

KPK vaksinasining nojo‘ya ta’sirlari

• emlashdan 7–12 kun o‘tgach o‘rtacha harorat ko‘tarilishi (1–2 kun davom etadi);
• emlashdan keyin 24 soat ichida inʼeksiya joyida og‘riq (2–3 kunda o‘tadi);
• qizilcha komponenti hisobiga o‘smir qizlar va ayollarda artralgiyalar va artrit (bir necha kundan 2 haftagacha);
• 7–10 kun o‘tgach terida toshma (2 kun ichida yo‘qoladi);
• ilgari emlanmagan bolalar va erkaklarda artralgiyalar va artrit (1–3 haftadan so‘ng);
• limfadenopatiya;
• mialgiya va paresteziyalar;
• parotit va orxit (0,008%);
• aseptik meningit (15–35 kun o‘tgach, asoratsiz o‘tadi);
• ensefalit (1:1 000 000);
• trombotsitopeniya (1:30 000 dan kam);
• anafilaktik shok (1:1 000 000).

Vaksinalar tarkibi, qo‘llanilishi va ko‘rsatmalari haqida batafsil ma’lumotni rasmiy veb-saytdan olish mumkin — ndda.kz

Manba: egu.kz