Yoshga mos profilaktik ko‘riklarning ahamiyati

Kasalliklarning oldini olishdagi muhim tarkibiy qism — bolaning yoshiga mos profilaktik ko‘riklardan o‘z vaqtida o‘tishidir.

Qaysi shifokorlarga qaysi yoshda borish kerakligini muhokama qilishdan oldin, nega profilaktik ko‘riklarni chetlab o‘tib bo‘lmasligini qisqacha ko‘rib chiqamiz.

Muhimi shundaki, ma’lum yosh davrlarida aniq mutaxassislar tomonidan o‘tkaziladigan ko‘riklar kasalliklarni erta bosqichda aniqlash, ularni korreksiya qilish va davolash, shuningdek asoratlar, estetik nuqsonlar va nogironlikning oldini olish imkonini beradi.

Ota-onalar tibbiy ma’lumot yoki pediatriya bo‘yicha maxsus tayyorgarlikka ega bo‘lmagani sababli bolaning sog‘lig‘idagi ayrim og‘ishlarni payqamasliklari mumkin. Shu bois bolani doimiy kuzatib boradigan malakali pediatr bo‘lishi juda muhim — u o‘zgarishlarni vaqtida ko‘radi va zarur choralarni ko‘radi.

Endi pediatr nazorati va tor mutaxassislar ko‘rigining ahamiyatini tushundingiz, deb o‘ylaymiz. Keling, tug‘ilganidan 7 yoshgacha bo‘lgan bolalar qaysi mutaxassislardan o‘tishi kerakligini ko‘rib chiqamiz.

1 oyda bolani quyidagi shifokorlar ko‘rishi kerak:

• pediatr
• nevropatolog
• xirurg

Keyin pediatr bolani 1 yoshgacha har oy ko‘rikdan o‘tkazadi.
“Nevropatolog + xirurg” ko‘rigi esa 3, 6, 9 va 12 oyda amalga oshiriladi.
Bundan tashqari, 6 oyda bolani LOR (otorinolaringolog) va oftalmolog ko‘rishi kerak.

1 yoshdan 3 yoshgacha

• pediatr — har 3 oyda

2 yoshda

• LOR
• stomatolog

3 yoshda — ikkinchi katta profilaktik ko‘rik:

• nevropatolog
• xirurg
• LOR
• oftalmolog
• stomatolog
• pediatr
• shuningdek, umumiy qon va siydik tahlillari

4 yoshda

• stomatolog
• pediatr

5 yoshda

• stomatolog
• pediatr
• OAK va OAM

6 yoshda — maktab oldidan uchinchi katta profilaktik ko‘rik:

• nevropatolog
• xirurg
• LOR
• oftalmolog
• stomatolog
• pediatr

7 yoshda

• pediatr
• stomatolog

Bir qarashda bularning barchasi juda murakkab va ko‘pdek tuyulishi mumkin. Aslida esa bu tashriflarning barchasini pediatr muvofiqlashtiradi, chunki aynan u bolaning o‘sishi va rivojlanishini dinamikada kuzatadi hamda ehtimoliy buzilishlarni aniqlaydi.

Shu bilan birga, ota-onalarning shifokor bilan doimiy aloqada bo‘lishi ham juda muhim. Chunki bola bilan doimo birga bo‘ladigan va uni eng yaxshi biladiganlar — aynan ota-onalardir.

Bolalar salomatligiga g‘amxo‘rlik — bu kelajakka g‘amxo‘rlikdir. Vaksinatsiya jamoaviy immunitet shakllanishida muhim rol o‘ynaydi va viruslarning jamiyatda tarqalishining oldini oladi. Vaksinalarning samaradorligi nafaqat kasallanish holatlarining kamayishi, balki og‘ir kechishlar, gospitalizatsiyalar va salbiy oqibatlarning kamayishi bilan ham isbotlangan.

Bolaning kuchli immuniteti aynan bolalikdan shakllanadi. Vaksinatsiya bola salomatligiga g‘amxo‘rlikning ajralmas qismidir. U nafaqat individual himoyani ta’minlaydi, balki tibbiy ko‘rsatmalar sababli emlana olmaydiganlar uchun ham xavfsiz muhit yaratadi.

Bugungi kunda Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, Qozog‘istonda 17 mingdan ortiq qizamiq holati qayd etilgan bo‘lib, ularning 82% dan ortig‘i bolalar, shulardan 83% emlanmagan.

Mantiqan, qolgan qismi emlangan bolalar hissasiga to‘g‘ri keladi. Bu holat ko‘pincha bahslarda keltiriladigan asosiy dalillardan biridir.

Keling, bu vaziyatni batafsil ko‘rib chiqamiz. Emlangan bolalar ham bir necha sabablarga ko‘ra kasallanishi mumkin:

• Birinchidan, virus vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi va vaksinaga kamroq sezgir variantlar paydo bo‘lishi mumkin (antigen drift).
• Ikkinchidan, hech bir vaksina 100% kafolat bermaydi. Ba’zan shakllangan immunitet to‘liq bo‘lmasligi yoki zaif bo‘lishi mumkin. Bunday hollarda emlangan bola kasallansa ham, odatda uni yengil shaklda o‘tkazadi.

Agar emlanmagan bola qizamiq bilan kasallansa, jiddiy asoratlar rivojlanishi mumkin, ularning ayrimlari hatto bir necha yildan keyin ham namoyon bo‘ladi. Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, qizamiq quyidagi xavflarni keltirib chiqaradi:

• miya yallig‘lanishi (ensefalit — 1–4%)
• o‘pka zararlanishi (pnevmoniya — 1–6%)
• quloq yallig‘lanishi (otit — 7–9%)

Qizamiqni davolashning maxsus (spesifik) usuli yo‘q. Ushbu kasallikdan yagona ishonchli himoya — o‘z vaqtida emlanishdir.

Manba: https://www.cdc.gov/vaccines/parents/visit/sick-child.html

Muallif: Nazym Serg‘azyqyzy
Instagram: doctor_zhabayeva