Biologik faol qo‘shimchalar (BFQ) va dorivor preparatlar o‘rtasidagi farqlar, xavflar Ro‘yxatdan o‘tkazish qoidalari Birinchi muhim farq — ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi. BFQlarga dori vositalari kabi qat’iy talablar qo‘yilmaydi. Ishlab chiqaruvchi BFQni ro‘yxatdan o‘tkazishdan oldin: * uning samaradorligi, * dorilar bilan o‘zaro ta’siri,
Bolalar sog‘ligi
A gepatiti (Botkin kasalligi) – virusli jigar yallig‘lanishi bo‘lib, odatda surunkali shaklga o‘tmaydi va jigarni chuqur, qaytmas zararlanishiga olib kelmaydi. Qanday yuqadi? * iflos suv orqali; * yuqumlangan oziq-ovqatlar orqali; * maishiy kontakt (qo‘l, buyumlar, idish-tovoqlar) orqali; * jinsiy yo‘l bilan ham yuqishi mumkin. A gepatiti ko‘proq: * sanitariya-gigiyena sharoiti
Bolalar sog‘ligi
Ota-onalar ko‘pincha: “ko‘zcha qotib qolgan”, “qaymoqlab qoladi” deb ta’riflaydi. Asosiy sabab — ko‘z yoshining burun bo‘shlig‘iga oqib tushmasligi, ko‘z yoshining to‘planib qolishi va atrofida infeksiya qo‘shilishi. Nima uchun shunday bo‘ladi? Oddiy sharoitda: • tug‘ilish vaqtiga kelib ko‘z yoshi yo‘llarini
Bolalar sog‘ligi
Dunyo aholisi — 7,8 mlrd. 2020 yilda ularning 2,6 mlrd nafarida ortiqcha vazn (BMI yuqori) mavjud edi. 2035 yilga kelib: • 4 mlrddan ortiq odam semizlik muammosiga ega bo‘lishi kutilmoqda (5 yoshgacha bo‘lgan bolalar bundan mustasno). 5–19 yoshli bolalar orasida: • 2020 yilda BMI >30 kg/m²
Bolalar sog‘ligi
Bir yoshdan keyin ham bola jadal o‘sish va rivojlanishni davom ettiradi. Shu davrda: • immunitet; • asab tizimi; • suyak-umurtqa tizimi uchun vitamin va minerallar yetarli bo‘lishi juda muhim. Eng ko‘p uchraydigan defitsitlar • Temir defitsiti — gemoglobin sintezi va to‘qimalarni kislorod bilan ta’minlash uchun zarur. Tanqislik anemiya va boshqa
Anemiya — eritrotsitlar soni va/yoki ulardagi gemoglobin konsentratsiyasining kamayishi. Eng keng tarqalgan sabab — temir tanqisligi, ammo anemiyaning boshqa turlari ham mavjud. Temir tanqisligi anemiyasi (TTA) ko‘proq: • kichik yoshdagi bolalarda; • o‘smir qizlarda; • reproduktiv yoshdagi ayollarda (xususan, homilador va emizikli ayollarda) uchraydi. Odatda temirni: • gem temir — go‘sht mahsulotlaridan; • no-gem
Quloq siri — bu “kir” emas, balki: • tashqi quloq yo‘lini namlab turadi; • bakteriya va zamburug‘lardan mexanik himoya qiladi; • tashqi quloq otiti rivojlanish xavfini kamaytiradi. Chaqaloqning qulog‘ini qanday tozalash kerak? • Eng xavfsiz usul — quloq yo‘lining tashqi qismini yuzasidan yengilgina paxta disk yoki yumshoq salfetka bilan artish. • Asbobni quloq
Emlash
Virusli B gepatitiga (VGB) qarshi vaksinatsiyani tug‘ruqxonadayoq boshlash juda muhim. B gepatiti: • qon va boshqa biologik suyuqliklar orqali yuqadi; • surunkali gepatit, sirroz, jigar saratoniga olib kelishi mumkin. Immun tizimi hali yetarlicha shakllanmagan yangi tug‘ilgan chaqaloqni erta emlash — uzoq yillik himoyaga yo‘l ochadi. Birinchi 24 soat ichida vaksina
Emlash
Inson papilloma virusining 150 dan ortiq tipi bor, lekin barchasi xavfli emas. Bachadon bo‘yni saratoni holatlarining taxminan 70–75%i 16 va 18-tip IPV bilan bog‘liq. Hozirgi vaksinalar shu ikki tipdan himoya qiladi. Ayrim vaksinalar qo‘shimcha ravishda 6 va 11-tiplar (jinsiy so‘gallar – kondilomalar) va 31, 33,
Bolalar sog‘ligi
Bolada pulsni tekshirish — yurak-qon tomir tizimi holatini baholashning muhim qismidir. Pulsning asosiy xususiyatlarini bilish va uni to‘g‘ri o‘lchay olish orqali ota-onalar bolaning holatini baholab, zarur bo‘lganda o‘z vaqtida shifokorga murojaat qilishlari mumkin. Pulsning uchta asosiy ko‘rsatkichi 1. Yurak urish tezligi Yurakning bir daqiqada necha
Bolalar sog‘ligi
Vertikal holat 6 oygacha bolani uzoq vaqt tik holatda ushlab turish umurtqaga ortiqcha yuklama beradi. Mushak tonusi nomutanosibligi Yangi tug‘ilganlarda mushak tonusi bir xil bo‘lmasligi mumkin, bu keyinchalik qomat buzilishiga olib keladi. Bolani “o‘tirg‘izish” Bola mustaqil o‘tirishni o‘rganmaguncha uni majburan o‘tirg‘izish tavsiya
Bolalar sog‘ligi
Kattalarning qariyb yarmida mushak-skelet muammolari mavjud bo‘lib, ularning ko‘pchiligi bolalikda boshlangan. Shu sababli erta yoshdan to‘g‘ri rivojlanish va korreksiyaga e’tibor berish zarur. Fizik faollik ahamiyati: * umurtqa va mushaklarning to‘g‘ri shakllanishi * qomat buzilishining oldini olish * skolioz, kifoz, yassi oyoqlikni erta aniqlash Qachon shifokorga murojaat
Bolalar sog‘ligi
Ko‘rishning pasayishi bolaga og‘riq bermaydi, shuning uchun bola shikoyat qilmaydi. Bolalarda vizual tajriba yo‘q — ular norma qanday bo‘lishini bilmaydi. Shu sababli profilaktik ko‘riklar nihoyatda muhim. Ko‘riklar jadvali: * Tug‘ilganda — chala tug‘ilganlar retinopatiyasi va tug‘ma nuqsonlarni istisno qilish * 2 oy — qovoqlar va ko‘
Bolalar sog‘ligi
Avvallari bu kasallik haqida faqat kitoblarda o‘qirdik, bugun esa real hayotda uchrayapti. Koklyush — og‘ir bakterial infeksiya bo‘lib, kuchli, tutqanoqli, qusishgacha, nafas to‘xtashigacha, hatto talvasagacha olib boruvchi yo‘tal bilan kechadi. Yo‘tal 3 oygacha davom etishi mumkin, shu sababli u “100 kunlik yo‘tal” deb ham
Konditsionerlar — ayniqsa issiq iqlim sharoitida zamonaviy hayotning ajralmas qismi. Biroq savol tug‘iladi: ular kasalliklarga sabab bo‘lishi mumkinmi? Menga ko‘p so‘rashadi: “Konditsioner sizga to‘g‘ridan-to‘g‘ri sovuq havo uryapti, nega kasal bo‘lmaysiz?” Javob: YO‘Q, kasal bo‘lmayman. Shaxsiy fikrimcha, bizning mintaqa aholisi konditsionerlarni
Bolalar sog‘ligi
Neonatal skrining — bu barcha yangi tug‘ilgan bolalarda irsiy almashinuv (metabolik) kasalliklarni erta aniqlash va davolash maqsadida o‘tkaziladigan tekshiruvdir. Skrining tug‘ruqxonada hayotning 2–3-kunida (25–72 soat), muddatidan oldin tug‘ilgan bolalarda esa 7–14-kunlarda, chaqaloq panjasidan olingan qonning quritilgan tomchilari orqali o‘tkaziladi. Agar biron sababga ko‘